Historia kościoła i parafii
    
      Jest to praca na temat powstania naszej parafii oraz kościoła. Jak widać jest to praca dosyć obszerna, ale dla ciekawych powstania naszej miejscowości myślę, iż nie będzie to problemem.
 
 

Dawno, dawno temu...


      Znaczne urozmaicenie podłoża ziem położonych na Pomorzu Gdańskim jest wynikiem plejstoceńskich zlodowaceń, w tym bałtyckiego. W czasach wcześniejszych obszar ten był słabo zróżnicowany , lecz w czasie dłuższego postoju lądolodu skandynawskiego, który często zmieniał położenie, powstało ogromne bogactwo form terenowych. W obrębie wysoczyzn pojeziernych najbardziej rozpowszechniona jest morena denna, stanowiąca tło całego krajobrazu polodowcowego. Znajduje się tu duża ilość  bezodpływowych zagłębień z gliniastą powierzchnią. Występuje na obszarze pojeziernym znaczna liczba form rynnowych, które wyznaczają dawne trasy odpływu wód polodowcowych. Twory te są wąskie i długie, często głęboko wcięte, o stromych zboczach. Na  ich dnach znajdują się jeziora, zwane rynnowymi. Po zaniknięciu lądolodu erozja, akumulacja wód rzecznych i wiatru, przyczyniły się do jeszcze większego zróżnicowania terenu. Duża wysokość ponad poziom pobliskiego morza i ponad tereny sąsiednie ma wpływ na klimat oraz na właściwości biogeograficzne rejonu. Powierzchnia wysoczyzny zbudowana głównie jest z moren dennych, osiągając do 240 m n.p.m., nałożone na tę powierzchnię wzgórza moren czołowych wznoszą się do 328,6m (Wieżyca).Na Kociewiu i Kaszubach rosły  wielkie lasy i bory, a więc były tu korzystne warunki glebowe i osadnicze. Swarożyn wraz z okolicznymi   miejscowościami                                                                                zajmuje obszar, na którym wał moren polodowcowych obniża się znacznie i przechodzi w dolinę Wisły pod Tczewem. Występują tu gleby średnie i dobre. Dwanaście  tysięcy lat temu obszary te leżały w zasięgu zlodowacenia bałtyckiego. Dziewięć tysięcy lat p.n.e. nastąpiło ocieplenie klimatu  umożliwiające przeżycie ludzi w tych warunkach. Między 8200 a 7300 lat p.n.e. panował umiarkowany, suchy i chłodny klimat preborealny, w tym czasie rozwijały się lasy sosnowe i brzozowe .W klimacie borealnym      7300-6400 p.n.e. umiarkowanym, ciepłym i suchym na teren dzisiejszego Pomorza z południa przesunęły się lasy sosnowe, dębowe i zagajniki leszczynowe. Zaczęły pojawiać się drobne zwierzęta. Rozwój osadnictwa ludzkiego wiąże się z  okresem atlantyckim (6400-3100 lat p.n.e.)  ciepłym     i wilgotnym, rozwojem gęstych lasów w całej Europie. W klimacie subborealnym   (3100-do początków n.e.) ciepłym i suchym, nastały bardzo dobre warunki dla rozwoju  lasów sosnowych. Z okresu neolitu  pochodzą  znalezione  w Szpęgawsku toporki kamienne , stanowiska kultury pucharków lejkowych oraz natrafiono na cmentarzysko. W III okresie epoki brązu   (1200-1000 lat p.n.e.) na tym terenie pojawia się osadnictwo kultury łużyckiej, do niedawna uważanej za kulturę prasłowiańską. W najbliższej okolicy Swarożyna, w Zdunach znaleziono stanowiska kultury łużyckiej.  Do podstawowych zajęć tej kultury  zaliczyć można: rolnictwo, hodowlę zwierząt oraz sprzężajną uprawa roli. Następuje rozwój rzemiosła: metalurgia brązu, garncarstwo, przędzalnictwo, tkactwo, obróbka kości oraz kamienia, ciesielstwo. Następują duże różnice majątkowe a przez to osłabiony zostaje dawny ustrój wspólnoty rodowej. Efektem tego jest pojawienie się w kulturze łużyckiej grodów, miejsc ogrodzonych sztucznymi fortyfikacjami-wałami ziemnymi lub rowem otaczającymi osadę. Po  kulturze łużyckiej pojawia się epoka żelaza. W tym czasie na Pomorzu Gdańskim dominująca jest kultura wschodniopomorska . Kultura pomorska znana jest głownie  z cmentarzysk na ziemi starogardzkiej. Występuje tu znaczna ilość osad o nie ustalonym jeszcze charakterze. Dużym osiągnięciem kultury pomorskiej są ozdoby, znalezione m.in. w Szpęgawsku - zdobione szczypce i szpile. Zasiedlenie ziem Pomorza miało miejsce w wieku VI i VII, choć z tych czasów nie zachowały się żadne stanowiska słowiańskie. Po wędrówkach ludów następuje okres wczesnego średniowiecza (570-1250 l. n.e.) . Na terenie gminy Starogard Gdański  odkryto 23 osady, 1 cmentarzysko, 4 grodzisk i 1 skarb datowany na te czasy. Wśród osad są Zduny oraz grodzisko w Szpęgawsku datowane na X-XIII wiek. Początki zasiedlania tych terenów można rozpatrywać pod dwojakim kątem: zasiedlania pustych terenów przez przybyłe z południowo –zachodniej Polski plemiona słowiańskie od VI do VII wieku, bądź przebudową miejscowego modelu kulturowego pod wpływem osadnictwa słowiańskiego. Osadnictwo na terenie Pomorza Wschodniego wykazuje silne powiązania z istniejącą siecią wodną. Można zauważyć w tym czasie brak większej ilości osad nad Wisłą , która spełniała rolę szlaku komunikacyjnego nie przyciągając osadnictwa. Pomorze Nadwiślańskie było terenem przez który wiodły szlaki handlowe do Wielkopolski i Śląska. Uprawa ziemi nie dawała spodziewanych rezultatów z powodu niskiego rozwoju narzędzi rolniczych oraz złej gleby. Dzięki kontaktom z południem Europy tereny te stają się przedmiotem zainteresowania historyków greckich i rzymskich, którzy Słowian zamieszkujących w dorzeczu Odry i Wisły nazywają Wenedami, Zatokę Gdańską-Zatoką Wenedzką. W wyniku najazdu Hunów warunki życia uległy poważnemu zakłóceniu, zostaje przerwana ciągłość osadnicza i zaczynają się migracje ludności. Jednak po tych zdarzeniach następuje kontynuacja osadnictwa na dawnych terenach. Na obecnych terenach Kociewia możemy wyróżnić  skupisko osadnicze nadwierzyckie, które dzieliło się na dwie podgrupy. Jedna z nich znajdowała się w niedalekim sąsiedztwie Swarożyna. Składała się ona z pięciu grodów , jednej osady otwartej i jednego znaleziska monet. Grody położone były w miejscowościach: Janiszewy, Pelplin-Maciejewo, Rajkowy, Waćmierek i Gorzędziej. Rolę głównego grodu spełniała osada w Janiszewach, od X wieku funkcję tą przejął gród gorzędziejski, a w XII wieku książęcy gród w Lubiszewie. Z chrześcijaństwem na Pomorzu Gdańskim jest ściśle związana postać św. Wojciecha misjonarza, który według tradycji odbywał podróż misyjną     z Gniezna do Gdańska. Trasa tej wyprawy misyjnej na tym terenie wiodła przez Wyszogród, Osiek, Skórcz, Bobowo, Starogard, Gorzędziej, i Gdańsk-Święty Wojciech. Podróżując ze Starogardu do Gorzędzieja przejeżdżał przez ziemie, na których obecnie leży Swarożyn. Pierwszą diecezją, w skład której wchodziło Pomorze Gdańskie, było prawdopodobnie biskupstwo kołobrzeskie, które upadło jeszcze za czasów Bolesława  Chrobrego. Biskupi włocławscy na Pomorzu Gdańskim swoją władzę sprawowali poprzez archidiakonów, począwszy od XII wieku. W 1240 roku archidiakonem był Wacław, w 1240 roku Unisław. Posługa polegała na pełnieniu funkcji administracyjnych-opieka nad klerem parafialnym w sprawach dyscyplinarnych, nad majątkiem kościelnym, egzaminowanie kleru niższego przed święceniami, wizytacji podległego obszaru, zajmowaniem się sprawami gospodarczymi . Oprócz archidiakonów występowali również oficjałowie pełniący funkcje sądownicze. Pośrednim ogniwem łączącym proboszczów i archidiakonów byli dziekani. Pierwszy wykaz dekanatów archidiakonatu pomorskiego pochodzi z rachunków świętopietrza z lat 1325-1327 i wymienione są trzy dekanaty: gdański, tczewski i świecki. W następnych latach  doszły nowe: kiszewski, lęborski,  mirachowski (kościerski) i nowski. Rozwój sieci parafialnej był ściśle uzależniony od osadnictwa , które z kolei było powiązane zarówno  z warunkami glebowymi, jak i siecią wodną. Dla prawidłowego osadnictwa konieczne było istnienie osad obronnych, takich jak grody i zamki. W naszych warunkach najkorzystniejszym usytuowaniem osad obronnych były rzeki i jeziora.       W tych miejscach powstały najstarsze osady.Pomorze Wschodnie weszło w skład diecezji włocławskiej, utworzonej w 1124 roku, od tego momentu datuje się rozwój organizacji kościelnej na tym terenie. Do najstarszych parafii  zaliczamy: Lubiszewo, Starogard, Świecie, Łupawę i Raciąż.

Miejscowość Swarożyn i przyległe do niej tereny są położone na Kociewiu, które jest częścią składową Pojezierza Wschodniopomorskiego.

W roku 1256  są wymieniani kupcy lubeccy,  właściciele Mieścina  i Zajączkowa, Jan de Beyzenberg i Henryk Scildere, którzy dostają po tym roku  przywilej na wielki majątek Swarożyn od Sambora II księcia pomorskiego.

Henryk Scildere   był nie tylko ziemianinem , ale także radnym tczewskim, który przybył z Elbląga.

Świętopełk włączał do dzielnicy nie tylko ziemie pozostałe po śmierci członków rodziny (Warcisław), ale też nabytki zewnętrzne. Prowadził on politykę ekspansywną, doprowadzając do konfliktu ze wszystkimi sąsiadami. Przykładem jest wystąpienie przeciw niemu Sambora i Racibora, którzy pomocy poszukiwali u Krzyżaków. Po śmierci Świętopełka doszło do konfliktu pomiędzy synami: Warcisławem II, Mściwojem II a stryjami Samborem i Raciborem . Z walki o władzę zwycięsko wyszedł Mściwoj II, który potrafił zjednoczyć prawie całe Pomorze Nadwiślańskie.

W 1276 roku Książe pomorski Mściwoj I (Mestwin I) przekazuje klasztorowi w Oliwie m. in. wieś Swarożyn. W 1282 Mściwoj II   (Mestwin II) odbiera dobra Beyzenburgom ( wymieniany jest syn Jana Henryk) i ich kuzynom, gdyż ci opowiedzieli się za Brandenburczykami. W tym samym roku w październiku , książe Mściwój II nadaje biskupowi kujawskiemu Albertowi wsie Swarożyn i Subkowy. Akt potwierdza przekazanie dóbr w 1290 r. biskupowi kujawskiemu , które odebrano poprzedniemu właścicielowi za zdradę.

W 1301 zostają nadane przez biskupa kujawskiego Gerwarda sołectwa w Subkowach i Swarożynie , Henrykowi- synowi starego sołtysa z Gniewu   i Janowi z Lignów (de Lywnow) świeżo założonej wsi pod Gniewem, celem osadzenia tam wsi na prawie niemieckim. Znane jest poświadczenie Rady Miejskiej w Elblągu z 1304 roku, że Katarzyna de Benzenenborch z dziećmi swymi (prawdopodobnie właścicielka dóbr sprzed 1282 r.) zrzeka się prawa do wsi Swarożyn na korzyść biskupa Gerwarda. Majątek nie był długo w posiadaniu biskupa, bo już w roku 1305 dobra zostają nadane na własność braciom Henrykowi i Janowi Zwadajewiczom (Swadaiawiz), w tym samym roku Piotr Święca z Nowego wojewoda pomorski, Piotr kasztelan tczewski    i Ramota podkomarzy poświadczają, że bracia Henryk i Jan Zwadajewiczowie, będący w kłopotach finansowych, sprzedali część wsi swej klasztorowi w Oliwie na budowę młyna.

W następnym roku Jan zginął ugodzony pociskiem z kuszy w bitwie pod Rokitkami (niedaleko Tczewa), walcząc u boku króla Władysława Łokietka z Brandenburczykami.

Z XIII/XIV wieku pochodzą oprócz Swarożyna osady: Waćmierz-1282 r. , Zwierzynek-1305 r., Szpęgawsk-1341r.,Liniewko, Goszyn, Zduny 1342 r., Wędkowy-1400r.

Trzy osady: Waćmierz, Szpęgawsk i Zwierzynek były lokowane na prawie polskim. Wszystkie wyżej wymienione wsie były własnością rycerską, a lennicy byli zobowiązani do służby wojskowej. Ludność miejscowa, rycerska i mieszczańska nie była dopuszczana przez Krzyżaków do rządów, najwyższą funkcją była godność chorążego i sędziego ziemskiego. Jednym z dostojników był Piotr ze Swarożyna  sędzia tczewski.

15 września 1309 roku został wystawiony dokument w Tczewie przez tamtejszego komtura Zygfryda, że Henryk Zwadajewicz ze wsi Swarożyn zaciągnął pożyczkę od opata Rudygiera z Oliwy.  4 stycznia 1329 biskup kujawski Mateusz darowuje Klasztorowi Oliwskiemu 20 posiadłości, w tym Swarożyn. W 1334 roku wymieniany jest Minczka von Schwarschin, około 1451-53 wymieniany jest niejaki Tuchołka ze wsi Swarożyn, któremu Krzyżacy zabrali bezprawnie majątek i lasy.

Pomorze Gdańskie w latach 1300-1306 w okresie rządów czeskich wchodziło w skład państwa polskiego, stanowiąc jedną z jego dzielnic. Powtórne przejęcie Pomorza Gdańskiego przez Władysława Łokietka nastąpiło w listopadzie 1306.

W czasach Mściwoja II Krzyżacy przekroczyli lewy brzeg Wisły, upominając się o przyrzeczoną im przez Sambora II ziemię gniewską, którą sądownie wygrali przed legatem papieskim Filipem z Fermo. W 1308 r. Krzyżacy opanowali całe Pomorze Gdański, zaś największym ich sukcesem było opanowanie szlaku wodnego na Wiśle.

Po utracie Pomorza oraz ujścia Wisły, Polska rozpoczęła starania o odzyskanie utraconych ziem. W procesie innowrocławskim zapadł wyrok korzystny dla Polski. Kolejnym rozstrzygnięciem sprzyjającym Polsce był wyrok w procesie warszawskim w 1339 roku, którego jednak Krzyżacy nie przyjęli. Polacy udali się również ze skargą na sobór w Konstancji pod przewodnictwem Pawła Włodkowica w 1415 roku.

Po zajęciu tych ziem Krzyżacy starali się oderwać archidiakonat pomorski od diecezji włocławskiej, przedstawiając papieżowi Marcinowi, propozycję przeniesienie stolicy z Włocławka na Pomorze, utworzenia odrębnej diecezji w Gdańsku lub Gniewie oraz ustanowienia odrębnego wikariatu apostolskiego, niezależnego od biskupów włocławskich .

Plany te spełzły jednak na niczym i stan ten przetrwał do 1821roku.

Swarożyn i inne wsie, które tworzą obecnie parafię swarożyńską, w czasie panowania krzyżackiego weszły w skład okręgu sobowidzkiego, jednego z okręgów wójtowstwa tczewskiego. Zakon krzyżacki zorganizował na zajętych terenach akcję osadniczą, na obszarze Pomorza Gdańskiego kolonizacja polegała na przeobrażaniu ustroju wsi.

W okresie wcielenia ziemi gdańskiej do Polski w 1454 roku wieś weszła w skład powiatu tczewskiego, a przynależność kościelna do diecezji włocławskiej utrzymała się do 1821roku.

Najstarszy kościół w rejonie Swarożyna był w Lubiszewie, wymieniany już w roku 1198. W XIII wieku zostaje rozwinięta sieć parafialna, powstają kościoły w Gorzędzieju i Subkowach. Swarożyn należał prawdopodobnie do parafii w Gorzędzieju lub Subkowach, ze względu na położenie po drugiej stronie rzeki Motławy w stosunku do Lubiszewa. W drugiej połowie XVI wieku wchodził już w skład parafii lubiszewskiej , która w 1596 roku została połączona z Tczewską. W 1520 roku zaczęły zaznaczać się pierwsze przejawy reformacji. W XVI wieku luteranizm rozpowszechnił się nie tylko w miastach, ale też zaczął przenikać na wieś. W Swarożynie wśród ludności był  znaczny udział protestantów. Ale miał też Swarożyn gorliwych katolików w 1566 roku Andrzej  ze Swarożyna darował klasztorowi w oliwie 1000 talarów.  Nowy kościół w Swarożynie pobudował Michał Swarożyński za zezwoleniem biskupa Rozrażewskiego przed rokiem 1583. Do filii kościoła do Swarożyna przybywał, co trzecią niedzielę pleban z Lubiszewa. O istnieniu kościoła –kaplicy św. Katarzyny wspomina wizytacja biskupa Mikołaja Gniewosza w 1649, ale już w 1701 roku w sprawozdaniu wizytacyjnym Krzysztofa Antoniego Szembeka jest mowa, że spłonęła przez niedbalstwo owczarza. Na jej miejscu stała figura i czasami grzebano tam zmarłych.

Do parafii lubiszewskiej należały w końcu XVI wieku osady włościańskie Lubiszewo i Rukocin oraz majątki szlacheckie: Stanisławie, Małżewo, Małżewko, Wentkowy, Gosino, Linowko i Swarożyn, była to  rozległa parafia. W szlacheckim Lubiszewie do kościoła należało w 1570 roku 8 włok ziemi. Biskup Rozrażewski w 1596 roku połączył Lubiszewo     z Tczewem, aby zwiększyć dochody tamtejszemu proboszczowi zubożałemu podczas reformacji

Reformacja luterańska na Pomorzu była powiązana z ruchami społecznymi, zwłaszcza w tak dużych miastach jak Gdańsk, Elbląg, Toruń. Krytyce zostały poddane istniejące stosunki kościelne i społeczne, oczekiwano poprawy warunków życia oraz odebrania dotychczasowych przywilejów duchowieństwu katolickiemu. Dążono do ewangelicznej równości wszystkich.

Zwolennikami nowych prądów byli m.in. niższe duchowieństwo Gdańska oraz archidiakonatu pomorskiego i kamieńskiego.

Nauki padały na podatny grunt, często z winy samego kleru katolickiego. Do rozwoju protestantyzmu przyczyniła się też ożywiona działalność Gdańska w kontaktach z zagranicą, nowe prądy poprzez miasto oddziaływały na cały archidiakonat pomorski. Pomimo stosowania ostrych kar, idei reformacji nie udało się powstrzymać.

Odpowiedzią Kościoła katolickiego na reformację był zwołany 1545 roku w Trydencie XIX sobór powszechny przez papieża Pawła III. Zakończył się on w 1563 roku za papieża Piusa IV. Sobór odrzucił główne idee reformacji, zainicjował reformę Kościoła rzymskokatolickiego,  wydając wiele dekretów w sprawach wiary, moralności i dyscypliny kościelnej.

Skutecznie postanowienia posoborowe zaczął wprowadzać dopiero od 1581 roku biskup Hieronim Rozrażewski (1535-1600), wizytując całą diecezję oraz sprowadzając jezuitów do podgdańskich Starych Szkotów. Praca jezuitów zaowocowała licznymi nawróceniami wśród ludności wiejskiej oraz wśród gdańskich mieszczan.

W drugiej połowie XVI wieku archidiakonat pomorski obejmował dekanaty: lęborski, pucki, mirachowski, gdański, steblewski, tczewski, zaborski, gniewski, nowski, i świecki. Należały one do diecezji włocławskiej, a ta do metropolii gnieznieńskiej.

Gdańsk do drugiego rozbioru należał do Polski. Z części, którą zagarnęły Prusy, utworzono oficjałat generalny tczewski, który przestał istnieć w 1793 roku, gdy Gdańsk zajął król pruski

Właścicielami majątku w Swarożynie w drugiej połowie XVI wieku byli Mikołaj Swarożyński herbu Kot, o którym wiadomo, że był gorliwym katolikiem, posiadającym 35 łanów chełmińskich i Jan Pierzcha herbu Flądra, również Pomorzanin, który posiadał 14,5 łana . W 1606 Jan Czapski z Bękowa pojmuje za żonę jedyną córkę Mikołaja Swarożyńskiego. Od tego momentu Swarożyn był w posiadaniu rodziny Czapskich , którzy płacili podatek          w wysokości 1 florena i 18 groszy. W 1682 roku właściciel Jan Piotr Czapski od 4 ogrodników płacił 16 groszy podatku, w tym czasie istniał młyn, który wchodził w skład pierwszych założeń folwarcznych. Według wizytacji Szaniawskiego w 1710 roku, proboszcz pobierał ze Swarożyna 15 korców żyta i tyle samo owsa, dawniej zaś po 23 korców każdego zboża. W roku 1780 proboszcz dostawał już tylko 9 korców żyta i tyle samo owsa. Zmniejszenie świadczeń na rzecz proboszcza wynikało ze zmniejszającej się liczby katolików. W tym czasie Swarożyn liczył 104 katolików i 58 ewangelików i należał do rodziny Potulickich.

Z ziem zagarniętych przez Prusy w pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku została utworzona prowincja Prusy Zachodnie wchodząca w skład państwa pruskiego. Król Fryderyk II na zagarniętych terenach wprowadził ustrój przygotowany na długo przed rozbiorem Polski. Władza administracyjna była sprawowana przez Kamerę Wojenną i Domen  w Kwidzynie, władza sądownicza była sprawowana przez Regencję również w Kwidzynie. Prowincja została podzielona na powiaty z landratami na czele. Został utworzony powiat starogardzki, który wchłonął powiat tczewski.  W latach 1772-1773 zostały przeprowadzone lustracje, zarządcą Swarożyna był Godawski, młynarzem  Michał Loss, było 4 rzemieślników, 13 danników mających gospodarstwa 1-3 morgowe i 17 bezrolnych pracowników. W 36 rodzinach było 76 dzieci, 13 osób samotnych i 23 osoby czeladzi. Całkowita ilość mieszkańców wynosiła 184. Wśród nazwisk 21 posiada brzmienie polskie i 14 niemieckie.

W pierwszej połowie XIX wieku zostały przeprowadzone reformy rolne przez władze pruskie,  zniesiono poddaństwo oraz wspólnoty między ziemiami dworskimi i chłopskimi, uwłaszczono chłopów. Folwarki  z pańszczyźnianych zostały przekształcone w kapitalistyczne, oprócz uprawy roli prowadzono też zakłady przemysłowe.

Przez kolejne lata majątek w Swarożynie zmieniał swoich właścicieli,   w latach 1872-1891 należał do rodziny Wernikowskich i w tym czasie był jednym z największych majątków w okolicy. Od 1800 prowadził dużą hodowlę owiec-merynosów, które sprowadził dziedzic majątku z Subków Heine z Saksonii. W 1806 właścicielami zostali von Versnowie, powstało pierwsze założenie dworsko-parkowe, wybudowano dwór z tarasem i balkonem oraz założono ogród krajobrazowy. W 1825 roku właścicielem zostaje Wilhelm von Paleske, według stanu z 1869 roku dobra wraz z Ludwigsthal, Neumuhl, Zabagnem i Zalewken mają powierzchnię 5235,82 morgów, mieszkało tam 339 osób, w tym 140 katolików, 199 ewangelików, wymienionych jest 28 zagród. W przeciągu dwóch lat zmieniają się relacje ilościowe pomiędzy katolikami i protestantami, w roku 1871 żyło 367 osób,  339 autochtonów w tym 216 katolików i 151 ewangelików. Liczba zagród nie zmieniła się. Od 1885 dobra rycerskie z folwarkiem Ludwigsthal, Nowym Młynem z wybudowaniami Zabagno, Zalewki, cegielnią i stacją kolejową miały 1336 hektarów powierzchni, w tym 798 ha gruntów ornych, 73 ha łąk    i pastwisk oraz 414 ha lasu. Mieszkało w Swarożynie 353 katolików i 198 ewangelików w 40 zagrodach złożonych z 107 budynków. W folwarku istniała gorzelnia, cegielnia i tartak parowy, prowadzono handel drewnem. Swarożyn z Goszynem i Wętkowami tworzył Majorat.

Reorganizacja  Diecezji chełmińskiej została przeprowadzona bullą Piusa VII „ De salute animarum”  dnia 16 lipca 1821 roku. Jej mocą diecezja chełmińska została wielokrotnie powiększona.

W skład zreorganizowanej diecezji weszły – po lewej stronie Wisły:   diecezji włocławskiej cały archidiakonat pomorski ( 9 dekanatów: Gdańsk, Gniew, Lębork, Mirachowo, Nowe, Puck, Starogard, Świecie i Tczew) i dekanat fordoński z archidiakonatu kruszwickiego ( 3 dekanaty: Człuchów, Tuchola i część więcborskiego, zwanego odtąd kamieńskim). Po prawej stronie Wisły: z diecezji płockiej Ziemia Michałowska( dekanat górznieński) wraz z parafią Białuty. Stolicę diecezji 3 sierpnia 1824 roku przeniesiono z Chełmży do Pelplina, zostawiając jej nazwę . Kościół klasztorny cystersów stał się katedrą biskupów chełmińskich. Dalsza zmiana granic nastąpiła po zakończeniu pierwszej wojny światowej i po odrodzeniu się państwa polskiego. Wytyczone zostały granice przez Traktat Wersalski i plebiscyty. Diecezja poniosła ubytki terytorialne na rzecz Niemiec i Wolnego Miasta Gdańska. Zawarty został konkordat pomiędzy Polską a Stolicą Apostolską 10 lutego 1925 roku. Papież Pius XI   wydał bullę „Vixdum Poloniae unitas” w dniu 28 października 1925,  ustalając granice diecezji . Stan ten przetrwał do 25 marca 1992 roku. Dekretem 28 grudnia 1926 roku została przeprowadzona reorganizacja dekanalna przez biskupa Stanisława Wojciecha Okoniewskiego.

Napływająca ludność pruska, zarówno właściciele, jak i pracownicy oraz przeprowadzana germanizacja powodowała zmiany struktury językowo-etnicznej na tym terenie. Młodzież była pozbawiona polskich szkół średnich w pierwszych latach po zaborze, dlatego mogła korzystać tylko ze szkół elementarnych . W roku 1825 został wprowadzony przymus szkolny. Z tego okresu pochodzi szkoła w Swarożynie jako jedna z 8 szkół parafii katolickiej i ewangelickiej w Tczewie.  Źródła podają, że spośród 61 dzieci 35 umiało biegle czytać po niemiecku i po polsku, nauczyciel był katolikiem , nauka religii odbywała się w języku polskim. W 1887 roku w Swarożynie były dwie szkoły : katolicka, w której uczył Wojciech Rekowski 61 dzieci oraz ewangelicka, gdzie nauczycielem był Karol Bohnke z 48 dziećmi.

W powiecie starogardzkim było 60 tysięcy katolików i 30 tysięcy ewangelików. Ludność ewangelicka należał do czterech parafii: Starogard, Tczew, Borzechowo, Skórcz. Do parafii starogardzkiej należało (1876 r.) 6700 osób zamieszkałych w 53 wioskach, m.in. w Swarożynie do parafii tczewskiej należało 6500 osób.

Budowę kościoła protestanckiego w Swarożynie zapoczątkował zapis testamentowy w wysokości 4 tysięcy talarów właściciela Waćmierza Teodora von Kriesa z 1868 roku. Parafie w Tczewie, Starogardzie i Sobowidzu zgodziły się na wyłączenie kilkunastu swoich wsi  oraz przydzielenie ich do  przyszłej parafii w Swarożynie. Brak zgody przez rodzinę von Palesky na oddanie ziemi pod kościół spowodowało przymusowe wywłaszczenie w 1894 roku i przyznanie gminie ewangelickiej 2 parcele o łącznej powierzchni 2 ha za sumę 4014 marek.

Ministerstwo spraw duchownych wydało w dniu 28 lutego 1889 roku zarządzenie o utworzeniu nowej parafii którą włączono do diecezji Wyżyny Gdańskie. Do momentu wybudowania kościoła nabożeństwa odbywały się  w szkole. W dniu 16 sierpnia 1894 roku minister wyraził zgodę na budowę kościoła, 31 sierpnia rozpoczęto budowę. Od maja do października instalowano organy za sumę 4030 marek. Poświęcenia dokonał 19 września 1895 roku Doeblin superintendent.

W 1913 roku powstała nowa parafia ewangelicka w Turzu , część wiernych przeszło do niej z parafii swarożyńskiej.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości powstało województwo pomorskie z siedzibą w Toruniu.

W 1925 roku doszło do częściowej parcelacji majątków niemieckich.  W tym też roku na działce udostępnionej przez barona von Palesky zbudowano kaplicę. Rozpoczęto również starania o wyznaczenie miejsca na własny cmętarz. Ludność katolicka Swarożyna należała do parafii  w Lubiszewie. W 1935 roku została nabyta działka z parceli majątku położonego na południowo-zachodnim końcu wsi. W kwietniu tego roku administrator lubiszewski ks. Adam Piechowski poświęcił cmentarz. W 1937 roku biskup chełmiński, Wojciech Stanisław Okoniewski utworzył                w Swarożynie samodzielną parafię i przydzielił 8 wsi wyłączonych z parafii lubiszewskiej: Swarożyn, Wędkowy, Zabagno, Goszyn, Liniewko, Zwierzynek, Młynki, Polesie oraz jedną z parafii kokoszkowskiej- Zduny, oraz dwie z parafii subkowskiej: Waćmierz i Waćmierek.

Administratorem został mianowany wikariusz ze Zblewa ks. Józef Bystroń, dziekan ks. Paweł Czaplewski przekazał mu drewnianą kaplicę wewnątrz otynkowaną i pomalowaną farbą olejną z ołtarzem i dwiema figurami. Przydzielono nowej parafii 38 ha z ziemi beneficjalnej. Biskup podarował monstrancję i kielich. Parafia otrzymała za patrona  św. Andrzeja Bobolę. W latach 1937-1939 została pobudowana plebania, fundamenty kościoła i mury na wysokość 2 metrów.

W czasie II Wojny Światowej Las Szpęgawski był miejscem masowych mordów dokonanych na ludności polskiej przez oddziały Gestapo. Rozstrzeliwania trwające od września 1939 r. do wiosny 1940 roku objęły pacjentów szpitala psychiatrycznego w Kocborowie oraz inteligencję: nauczycieli, księży, prawników, urzędników. Wśród pomordowanych byli obywatele polscy  żydowskiego pochodzenia .

Liczba ofiar sięgnęła około 7 tysięcy. W styczniu 1940 roku rozstrzelano dużą grupę robotników z Tczewa podejrzanych o sabotaż. Jesienią 1944 roku dla zatarcia śladów zbrodni spalono zwłoki z 31 masowych grobów (wszystkich grobów było 39). W miejscu masowych mordów wzniesiono pomnik ku czci pomordowanych.

Po II wojnie światowej życie religijne katolików przeniosło się na teren dotychczasowej parafii ewangelickiej. Starosta tczewski przekazał parafii  w użytkowanie poewangelicki kościół z zabudowaniami i ziemią.  Na dawnym miejscu pozostał cmentarz, kaplica została zniszczona podczas działań wojennych. Poświęcenie kościoła 1 lipca 1945 roku dokonał ksiądz Franciszek Chyliński . Kuria Biskupia dekretem z 2 lipca 1945 roku powierzyła administrowanie parafią ks. Stefanowi Adamowiczowi, byłemu proboszczowi w Annopolu diecezji łuckiej. Ksiądz zamieszkał w byłej pastorówce, plebanię katolicką wydzierżawił Urzędowi Gminnemu w Godziszewie na przedszkole dla dzieci swarożyńskich.

Następnym administratorem został 12 listopada 1946 roku ks. Feliks Żelewski proboszcz z Ryńska. Po śmierci proboszcza na jego miejsce został powołany  ks. Feliks Piechowski, wikariusz kościoła św. Mateusza  w Starogardzie. 31 Sierpnia 1980 roku Kuria Biskupia mianowała proboszczem parafii swarożyńskiej ks. Edmunda Kullasa, wikariusza parafii w Gdyni - Orłowie, który tą funkcję pełni do dnia dzisiejszego

Bullą „Totus tuus Poloniae populus” z 25 marca 1992 roku papież Jan Paweł II dokonał reorganizacji terytolialnej kościoła. Mocą tej decyzji diecezja chełmińska przestała istnieć. Jej terytorium weszło w skład nowo utworzonych jednostek kościelnych: archidiecezji gdańskiej, diecezji pelplińskiej i toruńskiej, zaś część dekanatu fordońskiego włączono do archidiecezji gnieźnieńskiej. Diecezja pelplińska otrzymała nazwę od stolicy biskupiej. W jej skład weszło 19 dekanatów z dawnej diecezji chełmińskiej oraz 6 dekanatów z diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej. Do diecezji wcielono dekanat wierzchuciński z archidiecezji gnieźnieńskiej.

W 1992 diecezja pelplińska obejmowała obszar 13361 km2 posiadała 3 kapituły: katedralną oraz dwie kolegiackie w Kamieniu i Kartuzach, 5 delegatur biskupich,          29 dekanatów , 284 parafie, 3 parafie bizantyjsko-ukraińskie. Patronami ogłoszono      św. Wawrzyńca i św. Bernarda, który jest zarazem patronem Pelplina.

Autor : Z.Wojszko    

 

Opracowano na podstawie:

 

·        W. Abraham, Organizacja Kościoła w Polsce do połowy wieku XII , Lwów 1893,

·        A. Bukowski, Pomorze Gdańskie 1807-1850 , Wybór źródeł, Wrocław 1958,

·        E. Cieślak, Historia Gdańska t. I, Gdańsk 1985,

·        B. Chlebowski, W. Walewski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich,  t. XI, Warszawa 1890

·        Encyklopedia katolicka t.1, Lublin 1985,  Andrzej Bobola , urodzony 30 XI 1591 roku w Starachocinie koło Sanoka. Pochodził z rodziny szlacheckiej, 1622 przyjął święcenia kapłańskie od 1624 przy kościele św. Kazimierza w Wilnie. Prowadził działalność duszpasterską  w więzieniach i przytułkach, założył Sodalicję Mariańską i był jej moderatorem. Nazywany apostołem Pińszczyzny- zjednał wielu prawosławnych do katolicyzmu. W maju 1657 w Janowie poniósł śmierć męczeńską z rąk Kozaków . Relikwie spoczywają w Warszawie w kaplicy domu jezuitów na Rakowieckiej.

·        Fankidejski, Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej diecezji chełmińskiej podług urzędowych akt kościelnych, Pelplin 1880;

·        K. Grajewski, Rocznik Diecezji pelplińskiej 1995- spis parafii i duchowieństwa, Pelplin 1995,

·        J. Kołodziejski, Gdańskie, Warszawa 1971,

·        O. Korthals, Chronik des Kreises Dirschau, Bonn 1969,

·        Z. Kratochwil, 700 lat Swarożyna- Studia pelplińskie, Pelplin 1982,

·        S. Kujot, Kto założył parafie w dzisiejszej diecezji chełmińskiej? Studium historyczne, Toruń 1915-1918

·        G. Labuda., Historia Pomorza, Poznań, 1969,

·        J. Milewski,  Pojezierze Kociewski i okolice, Gdańsk 1984,

·        M .Nogaczewski; S.Kujot, Dzieje Prus Królewskich, RTNT XXII-XXV, Toruń 1915-1918,

·        M .Nogaczewski, Cenkiel-Nogaczewska J., Ewidencja zespołu dworsko-parkowego w Swarożynie, Gdańsk 1990

·        W. Odyniec, Dzieje Pomorza Nadwiślańskiego od II wieku do 1945 r., Gdańsk 1978,

·        G. Pierzynowska, Dwory, parki i folwarki Kociewia i Kaszub, Tczew 1998

·        H. Piotrowska, Kadulski S., Pojezierze Kaszubskie, Warszawa 1985,

·        W. Szulist, Przeszłość obecnych obszarów diecezji pelplińskiej do 1772 r., Pelplin 2000,